Wielu przedsiębiorców rozważających założenie spółki jawnej, a także tych, którzy już ją prowadzą, zadaje sobie kluczowe pytanie: czy spółka jawna płaci PIT, czy CIT? To fundamentalna kwestia, która ma ogromny wpływ na obciążenia podatkowe i sposób rozliczeń. W tym artykule, jako Adrian Ziółkowski, wyjaśnię podstawowe zasady opodatkowania spółki jawnej, wskażę kluczowe wyjątki od reguły oraz omówię praktyczne konsekwencje wyboru lub narzucenia konkretnego modelu.
Spółka jawna: Transparentność podatkowa to zasada, ale może stać się podatnikiem CIT
- Spółka jawna jest co do zasady transparentna podatkowo podatek dochodowy płacą wspólnicy, a nie spółka.
- Wspólnicy będący osobami fizycznymi rozliczają PIT (skala podatkowa, podatek liniowy lub ryczałt).
- Spółka jawna staje się podatnikiem CIT, gdy jej wspólnikami nie są wyłącznie osoby fizyczne i nie złoży informacji CIT-15J.
- Bycie podatnikiem CIT oznacza podwójne opodatkowanie zysku (CIT na poziomie spółki i PIT u wspólnika) oraz obowiązek pełnej księgowości.
- Niezłożenie formularza CIT-15J w terminie skutkuje stałym opodatkowaniem CIT dla spółki.
Zacznijmy od podstaw. Spółka jawna, w przeciwieństwie do spółek kapitałowych, jest co do zasady podmiotem transparentnym podatkowo w zakresie podatku dochodowego. Co to oznacza w praktyce? To proste: to nie sama spółka jest podatnikiem PIT ani CIT, lecz jej wspólnicy. Zyski wypracowane przez spółkę są przypisywane poszczególnym wspólnikom proporcjonalnie do ich udziału w zysku i to oni, jako osoby fizyczne lub prawne, indywidualnie rozliczają swój udział w dochodzie spółki.
Każdy wspólnik spółki jawnej, niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną czy prawną, rozlicza swój udział w zysku spółki samodzielnie, wybierając odpowiednią dla siebie formę opodatkowania. To kluczowa różnica, która sprawia, że spółka jawna jest często wybierana przez przedsiębiorców ceniących sobie prostotę rozliczeń dochodowych.
Opodatkowanie PIT wspólników będących osobami fizycznymi
Dla wspólników będących osobami fizycznymi, dochody ze spółki jawnej są traktowane jako dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej. Mają oni do wyboru trzy podstawowe formy opodatkowania, które omówię szczegółowo poniżej.
Skala podatkowa (zasady ogólne)
Wybierając opodatkowanie według skali podatkowej, wspólnik rozlicza swój dochód zgodnie z progresywnymi stawkami. Obecnie są to 12% dla dochodu do 120 000 zł oraz 32% od nadwyżki ponad tę kwotę. Co ważne, w tym modelu przysługuje również kwota wolna od podatku, która wynosi 30 000 zł. Jest to elastyczna forma, która pozwala na odliczanie wielu kosztów uzyskania przychodu.
Podatek liniowy
Alternatywą dla skali podatkowej jest podatek liniowy, który charakteryzuje się stałą stawką 19%, niezależnie od wysokości osiągniętego dochodu. Jest to rozwiązanie często wybierane przez przedsiębiorców osiągających wysokie dochody, ponieważ pozwala uniknąć wpadnięcia w drugi próg skali podatkowej (32%). Należy jednak pamiętać, że wybór tej formy dotyczy wszystkich dochodów wspólnika z działalności gospodarczej i wiąże się z brakiem możliwości korzystania z ulg podatkowych, takich jak wspólne rozliczenie z małżonkiem czy ulga na dzieci.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to forma opodatkowania, w której podatek płaci się od przychodu, bez możliwości odliczania kosztów jego uzyskania. Stawki ryczałtu są zróżnicowane i zależą od rodzaju prowadzonej działalności (wahają się od 2% do 17%). Aby wspólnicy spółki jawnej mogli skorzystać z ryczałtu, muszą spełnić dwa kluczowe warunki: wszyscy wspólnicy muszą wybrać tę formę opodatkowania, a przychody spółki w poprzednim roku podatkowym nie mogły przekroczyć limitu 2 mln euro.
Składki ZUS i składka zdrowotna wspólników
Niezależnie od wybranej formy opodatkowania dochodu, każdy wspólnik spółki jawnej jest traktowany jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Oznacza to, że musi indywidualnie opłacać składki na ubezpieczenia społeczne (ZUS) oraz ubezpieczenie zdrowotne. Wysokość składki zdrowotnej jest ściśle powiązana z formą opodatkowania:
- Skala podatkowa: 9% od dochodu.
- Podatek liniowy: 4,9% od dochodu.
- Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych: Składka ryczałtowa, zależna od trzech progów przychodowych.
Kiedy spółka jawna staje się podatnikiem CIT? Wyjątki od zasady
Choć transparentność podatkowa jest zasadą dla spółki jawnej, istnieją sytuacje, w których traci ona ten status i sama staje się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). To bardzo ważny aspekt, który wymaga szczególnej uwagi, ponieważ konsekwencje są znaczące. Spółka jawna z siedzibą lub zarządem w Polsce musi płacić CIT, jeśli spełnione są łącznie dwa warunki.
Warunek 1: Skład wspólników
Pierwszy warunek dotyczy struktury właścicielskiej spółki. Spółka jawna staje się podatnikiem CIT, gdy jej wspólnikami nie są wyłącznie osoby fizyczne. Oznacza to, że jeśli choćby jeden ze wspólników jest osobą prawną (np. spółką z o.o., fundacją, stowarzyszeniem) lub inną spółką niebędącą osobą fizyczną, to warunek ten jest spełniony.
Warunek 2: Brak złożenia CIT-15J
Drugi, równie kluczowy warunek, to niezłożenie do właściwego naczelnika urzędu skarbowego informacji o podatnikach posiadających prawa do udziału w zysku tej spółki. Mowa tu o formularzu CIT-15J wraz z załącznikiem CIT/JW. Dokument ten należy złożyć przed rozpoczęciem roku obrotowego spółki. Jego celem jest poinformowanie organów skarbowych o tym, kto jest rzeczywistym beneficjentem zysków spółki, co pozwala na utrzymanie jej transparentności podatkowej.
Konsekwencje niezłożenia CIT-15J
Niezłożenie formularza CIT-15J w wymaganym terminie ma bardzo poważne konsekwencje. Spółka jawna staje się wtedy podatnikiem CIT na stałe, aż do jej likwidacji. Jest to decyzja nieodwracalna w danym roku obrotowym i oznacza, że spółka traci swój transparentny status podatkowy. To niedopatrzenie formalne może skutkować znacznym zwiększeniem obciążeń podatkowych, o czym opowiem w kolejnej sekcji.
Porównanie modeli opodatkowania: Transparentny PIT vs. Podatnik CIT
Zrozumienie różnic między modelem transparentnym a sytuacją, gdy spółka jawna staje się podatnikiem CIT, jest kluczowe dla każdego przedsiębiorcy. Różnice te mają bezpośrednie przełożenie na wysokość płaconych podatków i złożoność rozliczeń.
Model transparentny (opodatkowanie na poziomie wspólnika)
W modelu transparentnym, który jest standardem dla spółek jawnych, zysk spółki jest opodatkowany tylko raz na poziomie wspólnika. Oznacza to, że spółka nie płaci podatku dochodowego, a każdy wspólnik rozlicza swój udział w zysku zgodnie z wybraną przez siebie formą opodatkowania PIT (skala podatkowa, podatek liniowy lub ryczałt). Jest to rozwiązanie, które często przekłada się na niższe efektywne obciążenie podatkowe i prostsze rozliczenia.
Model CIT (podwójne opodatkowanie)
Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy spółka jawna staje się podatnikiem CIT. Wówczas mamy do czynienia z mechanizmem podwójnego opodatkowania. Najpierw dochód spółki jest opodatkowany podatkiem CIT (stawka 9% dla małych podatników lub 19% standardowo). Następnie, gdy zysk jest wypłacany wspólnikom (np. w formie dywidendy), jest on ponownie opodatkowany, tym razem na poziomie wspólnika (np. 19% PIT od dywidendy). To znacząco podnosi efektywne obciążenie podatkowe. Przykładowo, jeśli spółka zapłaci 9% CIT, a wspólnik 19% PIT od dywidendy, łączne obciążenie może wynieść około 26-27% pierwotnego zysku.
Obowiązki księgowe
Różnice występują również w zakresie obowiązków księgowych. W modelu transparentnym (PIT), wspólnicy mogą prowadzić uproszczoną księgowość, taką jak Podatkowa Księga Przychodów i Rozchodów (KPiR), o ile spełniają określone warunki. Natomiast spółka jawna będąca podatnikiem CIT, niezależnie od wysokości swoich przychodów, zawsze musi prowadzić pełną księgowość, czyli księgi rachunkowe. To wiąże się z większą złożonością i często wyższymi kosztami obsługi księgowej.
Brak możliwości estońskiego CIT
Warto również podkreślić, że spółka jawna, która stała się podatnikiem CIT z powodu niedopełnienia obowiązków (czyli niezłożenia formularza CIT-15J w terminie), nie może skorzystać z estońskiego CIT. Jest to forma opodatkowania, która pozwala na odroczenie płatności podatku do momentu wypłaty zysków, ale jest dostępna tylko dla wybranych podmiotów spełniających restrykcyjne warunki.
Alternatywy i dalsze kroki
W sytuacji, gdy spółka jawna stała się podatnikiem CIT, jest ona traktowana jak zwykły podatnik CIT i musi stosować ogólne zasady opodatkowania CIT. W takim przypadku, aby uniknąć niekorzystnego reżimu podwójnego opodatkowania, warto rozważyć przekształcenie spółki jawnej w inną formę prawną, na przykład w spółkę komandytową lub spółkę z o.o., co jednak wiąże się z dodatkowymi formalnościami i kosztami.
Inne ważne podatki dla spółki jawnej
Nawet jeśli spółka jawna nie jest podatnikiem podatku dochodowego, jest ona samodzielnym podatnikiem w zakresie innych danin publicznych. Pamiętajmy o tym, aby uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek.
Podatek od towarów i usług (VAT)
Spółka jawna jest samodzielnym podatnikiem podatku od towarów i usług (VAT). Rejestracja do VAT jest obowiązkowa po przekroczeniu limitu obrotów (obecnie 200 000 zł rocznie) lub w przypadku wykonywania określonych czynności, które z mocy ustawy są objęte obowiązkowym VAT (np. dostawa nowych budynków). Rejestracja może być również dobrowolna, co często jest korzystne dla firm, które ponoszą znaczne koszty i chcą odliczać VAT naliczony.
Przeczytaj również: PEAQ: Elektronika MediaMarkt czy platforma blockchain? Sprawdź!
Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC)
Spółka jawna jest również podatnikiem podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Podatek ten ma zastosowanie w różnych sytuacjach, takich jak zawarcie umowy spółki, wniesienie wkładów do spółki (jeśli są to wkłady niepieniężne) czy zmiana umowy spółki. Stawka PCC w przypadku spółki jawnej wynosi zazwyczaj 0,5% wartości wkładów lub kapitału.
